Brokoli, karnabahar, lahana ve Brüksel lahanası şu sıralar Victoria'da en iyi dönemlerinde — tatlı, sıkı başlı ve uygun fiyatlı. Ve neredeyse her kış birileri bana aynı endişeli soruyu soruyor: "Ama tiroit sorunum varsa bunları yememem gerektiğini okudum." Bu düşünce sizi de brokoliyi geri koymaya ittiyse, bu yazı tam size göre.
Bu endişe nereden çıktı?
Endişenin gerçek bir kökeni var. Turpgiller — yani lahanagiller ailesi — glukozinolat adı verilen kükürtlü bileşikler içerir. Çiğ bitki doğrandığında ya da çiğnendiğinde mirozinaz adlı bir enzim açığa çıkar ve bu bileşikleri izotiyosiyanat ve tiyosiyanatlara parçalar; bunların bir kısmı tiroit bezinin iyot alımıyla yarışabilir.
Tarihsel olarak en net sorunlar, çiğ ya da silaj haldeki turpgillerle beslenen çiftlik hayvanlarında ve bu sebzelerin beslenmenin çok büyük bir bölümünü oluşturduğu topluluklarda görüldü. Önemli olan şu: etki en çok, suyunda ve toprağında aynı zamanda iyot eksikliği olan bölgelerde belirgindi.
İnsanlarda kanıtlar aslında ne gösteriyor?
International Journal of Molecular Sciences dergisinde yayımlanan 2024 tarihli bir sistematik derleme, turpgiller ve tiroit fonksiyonu üzerine 123 in vitro, hayvan ve insan çalışmasını bir araya getirdi. Sonuç güven vericiydi: bulguların büyük çoğunluğu, turpgillerin insanlarda tiroit karşıtı etki gösterdiği varsayımını şüpheli hale getiriyor ve bu sebzelerin günlük beslenmeye dahil edilmesinin — özellikle yeterli iyot alımıyla birlikte — tiroit fonksiyonu üzerinde olumsuz bir etki yaratmadığına işaret ediyor.
Cümlenin sonundaki koşula dikkat edin. "Turpgiller sorunsuz, gerisini boş verin" demiyor. "Turpgiller, iyodunuz yeterliyse sorunsuz" diyor. Asıl üzerinde durulması gereken kısım burası.
Yani asıl mesele brokoliniz değil, iyodunuz
Avustralya'da yetişkinler için önerilen günlük iyot alımı 150 µg; bu miktar gebelikte 220 µg'a, emzirme döneminde 270 µg'a çıkıyor. 2009'dan bu yana ülkedeki tüm ticari ekmekler (organik ekmekler hariç) iyotlu tuzla üretiliyor ve Better Health Channel bunun sayesinde Avustralya nüfusunun büyük bölümünün — gebeler istisna olmak üzere — yeterli iyot aldığını belirtiyor. Haftada iki üç kez deniz ürünü, yumurta, süt ürünleri ve iyotlu tuz tabloyu tamamlıyor. Avustralya toprakları iyot bakımından fakir olduğu için evde yetiştirilen sebzeler bu konuda çok az katkı sağlıyor.
Uygulamaya dönük üç şey
1. Pişirin, mesele daha da küçülsün. Pişirme mirozinaz enzimini etkisiz hale getirir, dolayısıyla en çok suçlanan bileşikler aynı şekilde oluşmaz. Fırınlamak, buharda pişirmek ve ağır ateşte pişirmek — hepsi sayılır. Bu da işimize geliyor, çünkü kışın lahanayı ve karnabaharı zaten çoğunlukla böyle yiyoruz.
2. Çiğ tüketimi makul tutun. Gerçek endişe yaratan durumlar çok yüksek ve uzun süreli çiğ turpgiller tüketimini içeriyordu — ince doğranmış bir Brüksel lahanası salatası ya da salataya atılan bir tutam çiğ kara lahana bunun yanına bile yaklaşmaz. Normal porsiyonlar aynı şey değildir.
3. İyodu kendi kendinize reçetelendirmeyin. Fazla iyot, azının yol açtığı sorunların bir kısmına yol açabilir ve zaten bir tiroit hastalığınız varsa gerçekten riskli olabilir. İyot takviyesi bir market kararı değil, doktorunuzla konuşulacak bir konudur.
Hashimoto'nuz, hipotiroidiniz ya da hipertiroidiniz varsa veya gebeyseniz, buradakiler kendi doktorunuz ya da diyetisyeninizle yaptığınız planın yerine geçmez. Ama çoğu insan için buzdolabındaki kış sebzeleri sorun değil. Onlar lif, folat, C vitamini ve lezzet demek — hem de yılın en uygun ve en iyi döneminde. Bu hafta bir tepsi dolusu fırınlayın.
Bu yazı genel bilgi amaçlıdır, kişiye özel tavsiye değildir. Tanı konmuş bir tiroit hastalığınız varsa, gebe veya emziriyorsanız ya da tiroit ilacı kullanıyorsanız, beslenmenizi değiştirmeden veya herhangi bir takviyeye başlamadan önce lütfen doktorunuza ya da bir diyetisyene danışın.
Merve Tığlı, Diyetisyen
Kaynaklar: Paśko P ve ark., "Do Brassica Vegetables Affect Thyroid Function? — A Comprehensive Systematic Review", International Journal of Molecular Sciences, 2024;25(7):3988; Better Health Channel (Victoria Sağlık Bakanlığı), "Iodine"; Nutrient Reference Values for Australia and New Zealand, NHMRC.